Тоос даасан шаахай өнчин тархитай холбогдох нь

Нэгэн найз маань дээхэн "Өө, п****, надад Макро юм сэтгэж амьдрах ямар ч бололцоо алга " гэж шүүрс алдаж билээ. "Яасан, юу болов" гэхэд "Хам нь өглөө гэрээсээ цэвэрхэн хувцастай, цэмцгэр алхаатай сайхан юм бодоод агаарт алхангаа ажилдаа очюу гээд гэрээс гарангуут амьдардаг гудам маань нуль шавар, шавхай, агаар нь бөөн утаа тортог, энд тэндгүй хог хөглөрсөн, тэгээд л өмссөн хувцас, тосолсон гутал, уушиг гурваа бохир болгочихгүйн тулд энд тэнд бултахыг нь бултаж, харайхыг харайн, царайгаа үрчилзүүлэн алхаж байтал нэг мэдэхэд ажил. Тэгээд л орой нь ажлаа тараад нөгөө л үйлдэл давтагдана, Маргааш нь мөн л адил. Гутал хувцасаа арай чамай цэвэрхэн авч явж байгаа гудаманд яаж ч гэгээлэг юм бодоховдээ?" гэсэн хариулт өглөө. Энэ хэдий прагматик гаргалгаа ч шинжлэх ухааны үндэстэй байсныг доор тайлбарлаюу. Хүний тархийг тайлбарладаг бүхэл бүтэн шинжлэх ухаан байдаг ч хамгийн энгийн бидний мэдэх ойлголт бол тархи нь зүүн болон баруун хэсэгтэй бөгөөд тус бүр өөр өөрийн хариуцсан үүрэгтэй. Хүний зүүн тархи нь логик үйлдэл, илүү загварчлагдсан байнгын үйл хөдлөгөөн, сэтгэхүйтэй холбоотой байдаг бол баруун тархи нь шинийг сэтгэх, радикал ургалч боджахуйтай холбоотой байдаг байна. Тэгэхээр манай найз өөрийн мэдэлгүй буюу хүрээлэн буй орчныхоо хүчлэлээр зүүн тархиа байнга хөгжүүлдэг бөгөөд бүтээлч, ургалч бодолыг тээгч, төрүүлэгч баруун тархиа хөгжүүлэх, түүний хэлдэгээр гэгээлэг зүйл бодох бололцоог олж чадаагүй л байна. Нэмж хэлэхэд 2 тархи хоёулаа зэрэг сайн байх боломжгүй байдаг бөгөөд үргэлж аль нэг нь доминант шинж чанартай байдаг байна.
Манай найзын хийгээд гэр хороололд амьдардаг 600 000 гаран хүмсүүдийн тархины хувьд авж үзвэл дийлэнх тохиолдолд баруун тархи хөгжсөн байх боломжтойг найз маань тийнхүү илэрхийлжээ.


Би энэ сэдвийг улс төржүүлэлгүй, шинжлэх ухаанч, бүтээлч санаа оноонуудаар үргэлжлүүлье гэж бодож байлаа. Гэтэл ямар ч сэдэв хөндсөн энэ том энтити бүх зүйл рүү шургалан оржээ. Барууны орнуудад их дээд сургууль төгсөж буй оюутнуудын дунд төгсөөд хаана ажиллах сонирхолтой талаар судалгаа явуулахад 70 гаруй хувь нь хувийнхаа бизнесийг эхлүүлэх, үлдсэн нь том корпорациудад ажиллах сонирхолтой байгааг харуулсан судалгааг дээхэн үед уншиж байсан. Хувийн бизнес үргэлж өрсөлдөөн дунд, бүтээлч, чанартай хэлбэрээр оршиж, нийгмийг ч араасаа чирж дагуулдаг. Харин Монголд иймэрхүү төрлийн судалгаа явуулахад ямар дүн гарах нь бараг л тодорхой биз ээ. 70-80 гаруй хувь нь томоохон яам, тамгын газарт ажилд орох, удаах нь МСS мэт корпорациудад ажилд орох, хамгийн бага, тун цөөхөн хувь нь л өөрийн сэтгэж бодсоныг амьдруулж хувийнхаа бизнесийг эхлүүлэх сонирхолтой байх болов уу. Өнөөдөр яам, агентлагууд ажиллаж байгаа хөгчүүлийг нь биш юмаа гэхэд залуучуудыг нь зүйрлэхэд, ажилдаа өглөө ирээд мессенжерээрээ баахан хүмүүстэй чаталж чаталж, 11-с 12 цаг хүртэл яамны шугамаар гадагш сургуульд явах хувийнхаа асуудллыг хөөцөлдөж, 12-13 цаг хүртэл нэгэн танилдаа амалсан гарын үсэг, тамганы асуудлыг цэгцлээд цайндаа гарч хөрш өрөөний залуучуудтайгаа хөөрөлдөөд 14-17 цаг хүртэл "дайндаа /CS/ мордох" нийтлэг дүр зураг.

Настай хүнээсээ үлгэр дууриал авч, сургааль сонсох уламжлалтай манай соёлд энэ уламжлал нь одоо эргээд садаа тээг нь болж байх шиг. БИД хэнээс үлгэр дууриал авах юм бэ? Үндэсний Соёл Амралтын Төвийн газрыг хувааж авч хүнд зарчаад олсон мөнгөөрөө хүүхдээ Диснейландад зугаацуулж яваа эрхэмүүдээс үү? Үнэн, шударга гэж аман дээрээ бурчаад бизнесээ эхлүүлэх гэж ядаж яваа амьтдаас албатай юм шиг авилга авч байгаа ах, эгчээсээ юу?

Юу мэдэж сурсан мэдлэг, авьяас чадвараараа бус хэнийг нь таниж хэнд нь мөнгө өгч чадахаараа өрсөлддөг болсон нийгэмд би хүүхдээ яаж хүмүүжүүлэх үү? 20 жилийн өмнө эмээ, өвөө, эцэг эх маань хулгай хийж болохгүй , худал ярьж болохгүй гэж яс маханд шингэтэл сургадаг байснаар би хүүхдээ хүмүүжүүлвэл миний хүү энэ нийгэмд оршиж чадах уу?

Залуучуудын хувьд ярихад зарчим гэсэн ойлголт тэдний хувьд гадуур зүйл. Урд нь дэлгээтэй байгаа сонголтуудаас хамгийн амархан гэсэн сонголтыг үргэлж сонгох энгийн ойлгомжтой алгоритм. Эцэг эх болчоод энэ морал, этикээ уландаа гишгэсэн хүмүүс хүүхдүүдээ яаж хүмүүжүүлдэг юм бол?

Хэрэв бид нийгэмд байгаа стрессийг багасгахгүй бол бидний тархины ажиллах чадавхи буурна. Тархи маань ажиллах чадавхи муутай бол маргаашийн сонгуульд мөнгө өгч өрсөлдөж, мөнгө амласан, мөнгө атгуулсаныг нь бид сонгоно. Мөнгө амласан сонгогдогч маань мөнгийг шударга бус зүй тогтлоор гаргаж ирнэ. Шударга бус зүй тогтол нь нийгэмд дарамт, стрессийг үүсгэнэ. Дарамт стресс дунд бидний тархиний ажиллах чадавхи буурна!!!

Хичнээн сайхан зүйл мөрөөдөж, зөв гэмээр зарчим баримталюу гэхээр нэг л болохгүй юм даа. Бид нэг л болж өгөхгүй байна. Арай л өөр баймаар. Арай л өөр. Арай л.